Eşin Yabancı/Yurtdışında Olması Durumunda Boşanma Davası

Bu yazımızda yabancı mahkemelerce verilen boşanma kararlarının tanıma ve tenfizi üzerinde değil, Türk mahkemelerince bakılacak yabancı unsurlu boşanma davaları üzerinde durulmuştur. Konu hakkında kısaca özet bilgilere yer verilmiş, ayrıca örnek Yargıtay kararlarıyla somutlaştırılmıştır.

Boşanma Davası Hangi Mahkemede Görülür?

Boşanma davası da dahil olmak üzere genel yetkili mahkeme davalı eşin dava tarihindeki yerleşim yerindeki mahkemedir. Davalının ülkemizde yerleşim yeri bulunmuyorsa, Türkiye’deki mutad meskeninin bulunduğu yer mahkemesinde dava açılabilir. Boşanma davalarında kanun koyucu ek bir yetki kuralı da düzenlemiştir. Buna göre taraflardan birinin boşanma davası tarihindeki yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi de yetkilidir.

Ayrıca MÖHUK’ta yer alan ek bi yetki kuralına göre, Türk vatandaşlarının şahsi hallerine (kişiler hukuku, aile hukuku) ilişkin davalar yabancı ülke mahkemelerinde açılmamışsa veya açılamamışsa, Türkiye’de yer itibariyle yetkili mahkeme bulunamaması halinde kişinin Türkiye’de sakin olduğu yerde, yoksa son yerleşim yerinde, bu da yoksa İstanbul, İzmir, Ankara mahkemelerinden birinde açılır. 2006 yılında yürürlüğe giren Nüfus Hizmetleri Kanunu’ndan evvel Yargıtay, nüfus siciline kayıtlı olunan yeri ikamet yeri olarak kabul etmekteydi. Fakat artık bu yönde bir kabul uygulamada yer almamaktadır.

Boşanma davasında kesin yetkili mahkeme söz konusu değildir. Dolayısıyla ilk itiraz niteliğinde bir yetki itirazı bulunmazsa, kanun koyucunun öngörmediği bir yerde açılan boşanma davası dahi görülmeye devam edilir:

Boşanma davalarında yetki kesin olmayıp mahkemece kendiliğinden yetki hususunun değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu hali ile eldeki dava açısından mahkemenin yetkili olduğu gözetilerek işin esasına girilmesi gerekirken, yazılı şekilde hüküm tesisi doğru olmayıp, bozmayı gerektirmiştir.

Y. 2. HD., 2015/14994 E., 2016/6131 K.

Türkiye’de Açılan Boşanma Davasında Hangi Ülkenin Hukuku Uygulanır?

MÖHUK’ta boşanma ve ayrılığın düzenlendiği ilgili maddeye göre bu işlere ilişkin sebepler ve hükümler eşlerin ortak milli hukukuna tabidir. Dolayısıyla her iki tarafın da Türk vatandaşı olması durumunda TMK ve diğer yerli düzenleme hükümleri uygulanacakken, her iki eşin de Alman vatandaşı olması durumunda BGB ve diğer düzenlemeler uygulanır. Örneğin:

Taraflar İngiliz vatandaşı olduklarına göre boşanma ve ayrılık sebepleri ve hükümlerinde yetkili hukuk müşterek milli hukukları olan İngiliz hukukudur. O halde; taraflar arasındaki uyuşmazlığın çözümünde İngiliz hukuku uygulanması gerekirken mahkemece, tarafların Türk hukukunu uygulanmasını talep ettikleri gerekçesiyle Türk hukukunun uygulanarak hüküm tesis edilmesi doğru değildir. Hükmün bu sebeple bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

Y. 2. HD., 2019/4761 E., 2019/10295 K.

Taraflar dava tarihi itibariyle Alman vatandaşı olup, uyuşmazlığın çözümünde Alman hukukunun uygulanmasında isabetsizlik bulunmamaktadır. Olayları açıklamak taraflara, hukuki nitelendirme ise hakime aittir (HMK m. 33). Her iki tarafın davasının da Türk Medeni Kanununun 166/1. maddesine dayalı evlilik birliğinin sarsılması sebebiyle boşanmaya ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Dosya içinde bulunan Alman Medeni Kanununun Türkçeye çevirisinden 1565. maddenin Türk Medeni Kanunundaki 166/1. maddesindeki evlilik birliğinin sarsılması sebebine dayalı boşanma sebebine denk geldiği anlaşılmaktadır. Bu durumda Alman Medeni Kanununun 1565. maddesine dayalı olarak delillerin değerlendirilerek olumlu ya da olumsuz bir karar vermek gerekirken, yazılı şekilde hüküm kurulması bozmayı gerektirmiştir.

Y. 2. HD., 2016/7438 E. , 2016/11110 K.

Fakat eşlerin farklı ülkelerin vatandaşlığına tabi olması da elbette ihtimal dahilindedir. Bu durumda ortak mutad mesken hukuku uygulama bulur. Örneğin biri Rus ve diğeri Alman olan yabancı bir çiftin Türkiye’de yaşaması durumunda, ülkemizde açtıkları boşanma davasında Türk hukuku uygulanır. Bir diğer ülkede beraber yaşamaları ihtimalindeyse o ülkenin hukukuna göre boşanma davası görülür. Tarafların müşterek mutad meskeni dahi yoksa Türk hukuku uygulanacaktır.

Çocuklarının velayeti, kişisel ilişki kurulması, tazminat, nafaka, soyadı gibi hususlara da ilgili maddenin öngördüğü hukuk uygulanacaktır. Ancak boşanma davasında uygulanacak hukuk yabancı bir ülkeye ait olsa bile geçici tedbir niteliğindeki nafakaya hükmedilirken Türk hukuku uygulama bulur. Ortak velayet kurumu ile ilgili Türk mahkemelerinin zaman içinde farklı yönde kararları olmuştur. 2017 tarihli bir Yargıtay kararında ortak velayetin kamu düzenine aykırı olmadığına karar verilmiştir:

…değinilen iç hukukumuz ve kamu düzeni kavramı ile ilgili açıklamalara göre somut olay değerlendirildiğinde “ortak velayet” düzenlenmesinin, Türk kamu düzenine “açıkça” aykırı olduğunu ya da Türk toplumunun temel yapısı ve temel çıkarlarını ihlal ettiğini söylemek mümkün değildir.O halde mahkemece, MÖHUK m. 17/1 gereğince, İngiliz vatandaşı olan tarafların müşterek milli hukuklarındaki velayete ilişkin düzenlemeler dikkate alınarak, işin esasına girilip tüm deliller birlikte değerlendirilerek “ortak velayet” istemine ilişkin davayla ilgili bir karar vermek gerekirken, istemin Türk kamu düzenine aykırı olduğu belirtilmek suretiyle, yazılı şekilde hüküm kurulması, bozmayı gerektirmiştir.

Y. 2. HD., E. 2016/15771, K. 2017/1737

Türk Hukukunun Uygulanması Durumunda Boşanma Sebepleri

Yukarıda açıkladığımız üzere eşlerden birinin hatta her ikisinin de yabancı olması ihtimalinde dahi Türk hukukunun uygulanması mümkündür. Bu durumunda bizim kanunumuzda yer alan sebeplere dayanarak boşanma istenebilecektir. TMK’de yer alan boşanma sebepleri şunlardan ibarettir:

  • Zina,
  • Hayata Kast,
  • Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış,
  • Suç İşleme,
  • Haysiyetsiz Hayat Sürme,
  • Terk,
  • Akıl Hastalığı,
  • Evlilik Birliğinin Sarsılması,
  • Fiili Ayrılık,
  • Anlaşmalı Boşanma.

Bu sebeplerden birine dayanmadan açılan boşanma davası muhakkak reddedilecektir.

Boşanma ve sonuçlarına ilişkin diğer yazılarımıza ulaşmak için Aile Hukuku kategorisinde yer alan yazılarımıza göz atabilirsiniz.

error: Content is protected !!
Av. Oğuzhan Yazıcı - Maltepe/İSTANBUL