İsim ve Soyisim Değiştirme, Ekletme, Düzeltme Davası

Bu yazıda isim-soyisim değiştirme, ekletme ve düzeltme davalarına temel olan hukuki düzenlemeler ve davaya dayanak olabilecek haklı sebepler üzerinde durulmuştur. Yazının devamında akıcılığın sağlanması açısından ilgili davaya kısaca isim değiştirme davası denmiştir.

Şimdiden belirtelim ki isim/soyisim değişimi yapmış kişinin kişisel durumu bundan etkilenmeyecektir. Yani halihazırda mevcut evliliği devam edecek, başka kişilerle soybağı kurmuş olmayacak veya mevcut bağları kesilmeyecek, mirasçılık ilişkileri devam edecek, sabıka kaydı bu sebepten ötürü silinmeyecektir. Örneğin ismiyle birlikte TC kimlik numarasını da değiştirmek isteyen kişinin talebi reddedilir:

Somut olayda dava iki ayrı talebi içermekte olup, birinci talep davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının, ikinci talep ise “……” olan adının “………” olarak değiştirilmesi istemine ilişkindir. Mahkemece davacının Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının değiştirilmesine ilişkin talebinin reddinde bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

Y. 8. HD., 2017/8186 E., 2018/16785 K.

Yurtdışında yaşayan Türk vatandaşlarının da dava açmaları mümkündür. Bunun için bulunulan ülkedeki konsolosluk aracılığıyla vekaletname gönderilmesi gerekir. Dayanılan sebebe göre tahkikat aşamasında yurtdışında istinabe yapılması gerekebilir. Yurtdışı istinabesinde doğabilecek olası giderler için davacıdan ayrıca bir taahhütname de alınması gerekebilir. Yurtdışında yaşayıp da isim değiştirmek isteyenler şu yazımıza göz atabilirler: Yurtdışında Yaşayanlar İçin İsim Değiştirme, Ekletme, Düzeltme Davası.

1. Genel Olarak İsim ve Soyisim Değiştirme Davası

Adın değiştirilmesi için kişinin isteği tek başına yeterli olmamakta, ek olarak haklı bir sebebin varlığı da gerekmektedir. Bu haklı sebepler ismini değiştirmek isteyen kişinin kendi düşüncelerine göre değil, objektif olarak belirlenir. Dolayısıyla görülmektedir ki kimi ülke hukuklarında kolaylıkla gerçekleşen isim değiştirme ülkemizde daha sıkı şartlara tabi tutulmuştur.

Kanunda belirtildiği üzere isim değiştirme talebi nüfus müdürlüğüne değil, ilgili mahkemeye yapılacaktır. İsmi değiştirilecek kişinin ergin olmaması durumunda davayı veli-vasi de açabilir. Bu durumda avukata verilecek vekaletname de bu kişiler tarafından çıkarılmış olmalıdır. Anne ve babanın boşanmış olması halinde velayet sadece birine ait olsa da her ikisinin de davaya katılımı sağlanmalıdır(Hukuk Genel Kurulu’nun 08.12.2010 tarihli ve 2010/18-643 Esas, 2010/648 Karar sayılı ilamı). Bu dava şartına velayet hakkının el değiştirebilme ihtimali sebep gösterilmektedir.

Kesinleşen bir mahkeme hükmü olmadığı müddetçe nüfus kütüklerindeki kayıtlar düzeltilemez veya bunlara ilişkin anlamları değiştirecek şerhler konulamaz. Dolayısıyla adın değiştirilmesi için de mahkemeye başvuru olmalıdır (İmla hataları istisnai durumdur). İsim değiştirme davası, dayanağını Medeni Kanun’dan almaktadır. İlgili hükme dayanarak sadece isim değil, ayrıca soyisim de değiştirilebilecektir. Dolayısıyla yazımızda her ne kadar ”isim”den bahsedilse de bu hususlar kural olarak soyisim için de geçerlidir.

1.1. Mahkemeye Başvurmaksızın Nüfus Müdürlüğüne Verilecek Dilekçeyle Ad Değiştirilebilir mi?

Mahkemeye başvurmaya gerek olmadan sadece idareye verilen bir dilekçeyle ad değişikliği yapmak, yalnızca yazım hataları bulunan isim ve soyisimler için geçerlidir. Yani toplum içinde başka isimle tanınmak ya da din değiştirmek gibi bir sebebe dayanıyorsanız dava açmak zorunludur.

2. Davayı Açmak İçin Haklı Sebepler

Sadece isteğin bulunması ismin değiştirilebilmesi için yeterli değildir. Haklı nedenin neler olabileceği hakkında kanunda herhangi bir sınırlama yapılmamıştır. Dolayısıyla somut olayın şartlarına göre farklılık gösterebilecektir. Örnek olarak şunları gösterebiliriz:

  • Tek başına çocuğun velayetine sahip olan anne, çocuğun babasının soyadını taşıması sebebiyle zorluk yaşıyor olabilir. Bu durumda annenin çocuğunun yerine soyismini değiştirme davası açması mümkündür. Zira velayet hakkı kendisindedir. Bu durumda çocuğun babası davacı olmasa bile taraf teşkili sağlanmalıdır.
  • Kişinin toplum içinde başka bir adla ve/veya soyadla ile tanınması. En çok tercih edilen isim değiştirme ve ekletme sebebinin bu olduğunu söyleyebiliriz. Küçüklükten beri kimlikteki adı yerine göbek adını kullandığı gerekçesiyle isim değiştirme davası açanlar azımsanmayacak sayıdadır.
  • İsim gülünçse veya alay konusu yapılıyorsa.
  • İsmin zor telaffuz ediliyor olması.
  • Cinsiyet değişikliğinin yapılması.
  • Türk vatandaşlığına geçen kişinin Türkçe bir isme sahip olmak istemesi.
  • Aynı ismi ve/veya soyismi taşıyan bir kişinin kötü bir üne sahip olması. Örneğin son yıllarda Fethullah ismini değiştirmek amacıyla çok sayıda kişi mahkemeye başvurmuştur.
  • Yaşanmış talihsiz bir olaydan ötürü kötü olarak tanınan kişinin ismini değiştirmek istemesi.
  • Din değiştirmek.
  • Soyadı Kanunu m. 3’e aykırılık (Madde şu şekildedir: Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle umumi edeplere uygun olmıyan veya iğrenç ve gülünç olan soyadları kullanılamaz.).

Adını değiştirmek isteyen kişinin daha önce suç işlemiş olması sebebiyle adli sicil kaydının (sabıkasının) bulunması tek başına davanın reddini gerektirmez. Zira gerekli makamlar zaten bilgilendirilecektir. Ayrıca kollukla da iletişime geçilip kişi hakkında var olan bir yakalama kararının vs. olup olmadığı öğrenilmelidir:

“…Davacı dava dilekçesinde … olan isminin … olarak düzeltilmesini istemiş; mahkemece, davacının hırsızlık suçundan altı kaydının olduğu, herhangi bir arama durumunda adının değiştirilmesinin karışıklıklara yol açacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
…davacının adını değiştirme talebinin haklı nedene dayandığı, sabıkasının olmasının tek başına davanın reddi gerekçesi olmayacağı ve mahkemece, değişiklik kararı kesinleştiğinde ilgili yerlere bildirileceğinden karışıklık çıkmayacağı ve ayrıca tanık beyanı dikkate alındığında davanın kabulüne karar verilmesi yerine uygun bulunmayan gerekçeyle reddi doğru görülmemiştir…”

Y. 8. HD., 2017/7280 E., 2018/2786 K.

2.1. Haklı Sebebin İspatı

Dayanılan haklı sebep her türlü delil ile ispat edilebilecektir. Bu delilleri sınırlamak mümkün değildir. Somut duruma göre değerlendirme yapılmalıdır. Kimi zaman yazılı belgeler, kimi zaman tanık beyanları yararlı olabilir.

3. Yeni Alınacak İsim ve Soyismin Seçimi

Sahip olunmak istenen yeni isim-soyisim Soyadı Kanunu m. 3’e aykırı olmamalı (İlgili madde yukarıda yer almaktadır.) ve Türkçe dilbilgisi kurallarına uygun olmalıdır. Gerekli koşulların sağlanması durumunda sahip olunmak istenen ismin makul olduğunun tespitiyle yetinilecek ve kişi istediği ismi alabilecektir.

4. İsim Değiştirme Davasında Usul

HMK 382/2 gereği isim değiştirme davası çekişmesiz yargı işlerinden sayılmaktadır. Ancak yinede cumhuriyet savcısı ile nüfus idaresinin bu davaya katıldığı görülmektedir. Yetkili mahkeme ise kişinin yerleşim yeri mahkemesidir. Kişinin yurtdışında yaşıyor olması durumunda ise yetkili mahkeme duruma göre farklılık gösterebilecektir. Dava dayanılan sebebe göre asliye hukuk ya da aile mahkemesinde açılabilir:

“… mahkemece, davanın, ergin kişinin haklı sebeple soyadının değiştirilmesi niteliğinde değil, evlilik dışı doğan çocuğun, tanımayla kazandığı “baba soyadının” velayet hakkı kapsamında değiştirilmesi talebine ilişkin bulunması ve bunun değerlendirmenin aile mahkemesi tarafından yapılması gerektiğinden mahkemece görevsizlik kararı verilmesi gerekirken, davanın esastan incelenerek reddine karar verilmesi doğru görülmemiştir…”

Y. 8. HD., 2017/7690 E., 2018/12856 K.

Ad değiştirme davaları kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hakka ilişkindir. Dolayısıyla avukatın genel vekaletnameye dayanarak davayı açması mümkün değildir. Vekaletnamede özel olarak bu hususta avukata yetki verilmiş olmalıdır.

Mahkeme kararıyla daha önce değiştirilen adın, haklı bir sebep varsa yeniden değiştirilmesi istenebilir:

“…Davacı, reşit olmadığı bir tarihte, Boğazlıyan 2.Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 04.07.1991 gün ve 1991/106 E.- 166 K. sayılı kararı ile babası tarafından “G… ” olarak değiştirilen soyadının, önceki soyadı olan “Ş…” olarak değiştirilmesini talep etmiştir.

…Diğer taraftan reşit olmayan çocuğun babasının değiştirdiği soyadını reşit olana kadar kullanması zorunlu ve reşit olmadan açılan dava, ancak reşit olana kadar onu bağlayacağına göre, reşit olduktan sonra şahsa sıkı sıkıya bağlı hakkını kullanabileceği ve soyadının değiştirilmesini isteyebileceğinin kabulü gerekir.

O halde, Yerel Mahkemenin direnme kararı yerinde olup, işin esası incelenmek üzere dosya dairesine gönderilmelidir…”

Y. HGK., 2012/18-195 E., 2012/344 K.

5. İlan ve İtiraz

TMK m. 27 hükmü gereğince isim değişikliği sebebiyle olası zarar gören kimselerin haberdar olabilmeleri için davadan sonra hükmün ilan edilmesi gerekmektedir. Bu ilan ulusal veya yerel bir gazetede yapılacaktır. Zarar gören kişi, durumu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde isim değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilecektir.

6. Ücret ve Masraflar

Dava için yapılacak masrafları mahkeme masrafları, vekalet ücreti ve noter masrafı olarak sayabiliriz. Davanın açıldığı yıla göre bu masraflar farklılık gösterecektir. Örneğin avukatla takip edilen ad değiştirme davasında 2021 yılı AAÜT‘ye göre bu giderlerin toplamı 4500-5000 TL civarında olabiilir (gösterilen delillere, yurtdışı istinabesi yapılıp yapılmayacağına, ilan edilecek gazetenin yayın bölgesine vs. göre masraflar çok daha artabilir.). Bu miktar avukatın disiplin sorumluluğuna gidilmemesi için alması gereken minimum ücrete göre belirlenmiş olup, miktara dahil olan vekalet ücreti avukat ve müvekkil arasındaki sözleşmeye göre de artış gösterebilecektir.

7. İsim Değiştirme Davası Ne Kadar Sürer?

İsim değiştirmesi davası iki üç ay içinde sonlanabilse de, davanın kabul edildiği duruşma gününde hemen isim değişikliği yapılmamaktadır. Kabul edilen davanın ilanı, kesinleşmesi, ve ilgili nüfus müdürlüğüne gönderilmesi gibi işlemler için de gerekenler yaptırıldıktan sonra kişinin ismi değişir. Bu işlemler de ek olarak bir ayı bulabilmektedir. Elbette bu söylediklerimiz yalnızca tecrübeye dayanmaktadır ve mahkemenin yoğunluk durumuna ya da tarafların dosyanın tekemmül etmesi için gerekenleri zamanında yapıp yapmamasına göre süre değişecektir.

error: Content is protected !!