Sözleşmede Cezai Şart

1- Genel Olarak

Cezai şart iki durumda karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan ilkini sözleşmeyle yüklenen edimin hiç veya gerektiği gibi ifa edilmemesi ihtimaline karşı kararlaştırılan cezai şartlar oluşturmaktadır. Bu durumda ifa yerine istenebilen sözleşme cezasının söz konusu olduğu kabul edilir. Nitekim aksi sözleşmeden anlaşılmadığı müddetçe alacaklı, ya sadece borcun ya da sadece cezanın ifasını isteyebilecektir. Buna örnek olarak sipariş edilen malın teslim edilmemesi ihtimaline karşı kararlaştırılan sözleşme cezası örnek gösterilebilir.

İkinci durum ise borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi ihtimaline karşı kararlaştırılan cezai şartlardır. Bu durumda ifa ile birlikte istenebilecek sözleşme cezasının söz konusu olduğu kabul edilmektedir. Zira alacaklı, hakkından açıkça feragat etmemiş veya ifayı çekincesiz kabul etmemişse asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilecektir. Örneğin malın tesliminde gecikilen her gün için belli bir miktar para ödenmesi öngörülmüşse bu sözleşmedeki cezai şart, ifa ile birlikte istenebilen niteliktedir.

Aşırı olan ceza koşulu, tarafların talebi olmasa bile hakim tarafından kendiliğinden indirebilmektedir. Ancak ticari işlemlerde cezai şartın indirimi yalnızca şartın tacirin ekonomik mahvına sebep olacak yükseklikte olması durumunda söz konusu olabilmektedir.

Alacaklı zarara uğramamış olsa bile cezai şart ile kararlaştırılan bedel edilmelidir. Eğer alacaklının uğramış olduğu zarar kararlaştırılan ceza miktarından fazlaysa cezai şartı aşan miktar da borçludan talep edilebilecektir. Ancak bu durumda alacaklı, borçlunun kusurlu olduğunu ispat etmek ile yükümlüdür.

Cezai şart fer’i nitelikte olup asıl borca bağlıdır. Bu nedenle aksi kararlaştırılmamışsa sözleşmeden dönülmesi durumda talep edilememektedir. İleriye dönük olan fesih durumunda ise pekala cezai şart istenebilecektir.

2. Cayma cezası ve cezai şart farkı

Dönme cezası veya diğer adıyla cayma cezası ise belli bir paranın ödenmesi halinde borçluya sözleşmeden kurtulma hakkı tanımaktadır. Sözleşmede cayma cezası öngörülmüşse alacaklı, zararı daha yüksek olsa dahi dönme cezasından fazlasını talep edemez. Ayrıca sözleşmedeki hükmün cezai şart mı yoksa cayma cezası mı olduğu hakkında belirsizlik varsa cayma cezasının söz konusu olduğu kabul edilmektedir.

3. Cayma parası ve cayma cezası farkı

Cayma parası verilmesinin önemi, sözleşmenin her iki tarafına da sözleşmeden cayma fırsatı vermesidir. Cayma cezası (dönme cezası) sonradan ödenirken cayma parası önceden ödenmektedir. Eğer bu parayı alan taraf cayarsa, kendisine ödenen cayma parasının iki katını ödeyemekle yükümlü olacaktır.

Cezai şart iki durumda karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan ilkini sözleşmeyle yüklenen edimin hiç veya gerektiği gibi ifa edilmemesi ihtimaline karşı kararlaştırılan cezai şartlar oluşturmaktadır. Bu durumda ifa yerine istenebilen sözleşme cezasının söz konusu olduğu kabul edilir. Nitekim aksi sözleşmeden anlaşılmadığı müddetçe alacaklı, ya sadece borcun ya da sadece cezanın ifasını isteyebilecektir. Buna örnek olarak sipariş edilen malın teslim edilmemesi ihtimaline karşı kararlaştırılan sözleşme cezası örnek gösterilebilir.

İkinci durum ise borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi ihtimaline karşı kararlaştırılan cezai şartlardır. Bu durumda ifa ile birlikte istenebilecek sözleşme cezasının söz konusu olduğu kabul edilmektedir. Zira alacaklı, hakkından açıkça feragat etmemiş veya ifayı çekincesiz kabul etmemişse asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilecektir. Örneğin malın tesliminde gecikilen her gün için belli bir miktar para ödenmesi öngörülmüşse bu sözleşmedeki cezai şart, ifa ile birlikte istenebilen niteliktedir.

Aşırı olan ceza koşulu, tarafların talebi olmasa bile hakim tarafından kendiliğinden indirebilmektedir. Ancak ticari işlemlerde cezai şartın indirimi yalnızca şartın tacirin ekonomik mahvına sebep olacak yükseklikte olması durumunda söz konusu olabilmektedir.

Alacaklı zarara uğramamış olsa bile cezai şart ile kararlaştırılan bedel edilmelidir. Eğer alacaklının uğramış olduğu zarar kararlaştırılan ceza miktarından fazlaysa cezai şartı aşan miktar da borçludan talep edilebilecektir. Ancak bu durumda alacaklı, borçlunun kusurlu olduğunu ispat etmek ile yükümlüdür.

Cezai şart fer’i nitelikte olup asıl borca bağlıdır. Bu nedenle aksi kararlaştırılmamışsa sözleşmeden dönülmesi durumda talep edilememektedir. İleriye dönük olan fesih durumunda ise pekala cezai şart istenebilecektir.

2. Cayma cezası ve cezai şart farkı

Dönme cezası veya diğer adıyla cayma cezası ise belli bir paranın ödenmesi halinde borçluya sözleşmeden kurtulma hakkı tanımaktadır. Sözleşmede cayma cezası öngörülmüşse alacaklı, zararı daha yüksek olsa dahi dönme cezasından fazlasını talep edemez. Ayrıca sözleşmedeki hükmün cezai şart mı yoksa cayma cezası mı olduğu hakkında belirsizlik varsa cayma cezasının söz konusu olduğu kabul edilmektedir.

3. Cayma parası ve cayma cezası farkı

Cayma parası verilmesinin önemi, sözleşmenin her iki tarafına da sözleşmeden cayma fırsatı vermesidir. Cayma cezası (dönme cezası) sonradan ödenirken cayma parası önceden ödenmektedir. Eğer bu parayı alan taraf cayarsa, kendisine ödenen cayma parasının iki katını ödeyemekle yükümlü olacaktır.

You may also like...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir