Diğer

Temsil Yetkisi ve Yetkisiz Temsil

1. Temsil

Temsil yetkisi kanundan veya temsil olunanın iradesinden doğmaktadır. Kanuni temsil yetkisine velayet ve vesayet kurumlarını örnek gösterebiliriz. Ancak bizim inceleyeceğimiz temsil yetkisi iradeden kaynaklananlardır.

İradeden kaynaklı temsil yetkisi tek taraflı bir beyanla verilmekte olup bu yetkinin verilmesi sebepten soyut bir işlemdir. Temsilci kişiye borç yüklemediğinden ötürü kanunu temsilcinin izin veya icazetini almaya gerek yoktur. Kural olarak şekil şartı da aranmaz. Ayrıca beyanın temsilciye ulaşması yetkinin verilmesi için yeterli olacaktır.

1.1. Dolaylı Temsil

Dolaylı temsilde temsilci kendi adına ve temsil olunan hesabına hareket etmektedir. Temsilcinin işlem yaptığı üçüncü kişinin temsil ilişkisinden haberi yoktur. Temsilin konusu olan işlem gerçekleştirildikten sonra hak ve borçlar temsil olunana aktarılacaktır.

1.2. Doğrudan Temsil

Doğrudan temsilde temsilci, temsil olunan adına ve hesabına hareket etmektedir. Temsilin doğrudan temsil sayılabilmesi için bundan üçüncü kişinin de haberdar olması gerekmektedir. Bu haberdar olma durumu çoğu zaman temsilcinin bildirmesiyle gerçekleşecektir. Ancak temsilci bildirmese dahi üçüncü kişi temsil yetkisi bulunduğunu kendi çıkarmışsa veya çıkarması gerekiyorsa yine haberdar olma durumunun varlığı kabul edilecektir. Aksi takdirde dolaylı temsil söz konusu olacaktır.

Temsil yetkisi doğrudan kullanılıyorsa temsil olunan, temsilcinin irade bozukluğuna dayanarak sözleşmeyi iptal edebilecektir. Ancak temsilci, kendi irade sakatlığına dayanarak sözleşmeyi iptal edemeyecektir. Bunun için yeniden yetkilendirilmelidir.

1.3. Temsilcinin Kendisiyle İşlem Yapması

Kural olarak temsil olunanın aleyhine olabileceği için temsilcinin kendisiyle işlem yapmasına izin verilmemektedir. Yani araba satın alınması için yetki verilen temsilci, temsil yetkisi aracılığıyla, temsil olunana kendi arabasını satamayacaktır. Ancak bunun iki istisnası vardır. Eğer kendisiyle işlem yapmasına izin verilmişse veya temsil konusu işlemin niteliği gereği bunda bir sakınca yoksa temsilci, kendisiyle işlem yapabilecektir.

1.4. Temsil Yetkisinin Sona Ermesi

Temsil yetkisi, temsilcinin veya temsil olunanın ölümü, gaipliği, fiil ehliyetinin kısıtlanması ve iflası hallerinde ve temsilcinin istifası ile temsil olunanın azli hallerinde sona erecektir. Ancak yetkiyi veren, temsil yetkisinin ölümünden sonra da devam etmesini istemişse veya müflisin iflas masasına girmeyen bir işlemi söz konusu ise temsil yetkisi ölüm veya iflas ile sona ermeyecektir.

Ticari temsil söz konusu ise aksi kararlaştırılmadıkça sadece temsil olunan işletme sahibinin iflası temsil yetkisini sonlandıracaktır.

2. Yetkisiz Temsil

Yetkisiz temsil, yetkinin verilmemiş olmasından dolayı kaynaklanabileceği gibi yetki sınırının aşılmasından veya yetki süresinin sona ermesinden dolayı da kaynaklanabilir. Yapılan işlemin temsil olunanı bağlayıp bağlamayacağı hususu temsilcinin iyiniyetli olup olmamasına göre değişebileceği gibi, söz konusu temsilin dış temsil veya yetki belgesi çerçevesinde gerçekleşmiş olup olmamasına göre de farklılık gösterebilmektedir.

Temsilci kötüniyetliyse, temsil olunan işlemi sonradan onaylamadığı sürece işlem bağlayıcı değildir. Bu durumda yetkisiz temsilcinin işlemi yaptığı üçüncü kişi, sözleşmenin kurulamaması nedeniyle uğramış olduğu menfi zararın tazminini yetkisiz temsilciden isteyebilir.

Ancak yetkisiz temsilci, işlemi yaptığı üçüncü kişinin durumu bildiğini veya bilmesi gerektiğini ispat edebilirse tazminat sorumluluğundan kurtulabilmektedir.

Temsilci iyiniyetliyse, bu durumda yapılan işlem temsil olunan kişi için bağlayıcı sonuçlar doğurmaktadır.

Dış temsil: Yetkilendirme hususunun temsil olunan tarafından üçüncü kişiye bildirilmesi durumunda dış temsilin varlığı kabul edilmektedir. Temsilcinin yetkisinin elinden alınmasından sonra yapacağı işlemler yetkisiz temsil kapsamında gerçekleşecektir. Ancak bu durum üçüncü kişiye bildirilmemişse, üçüncü kişinin iyiniyetli olması durumunda sözleşme kurulmuş sayılmaktadır.

Temsilciye yetki belgesi verilmişse, yetki belgesinin verilme amacının gerçekleşmesiyle birlikte temsil olunan, yetki belgesinin geri alınması için gerekenleri yapmalıdır. Aksi halde yetkisiz temsilcinin yaptığı işlem temsil olunanı bağlamaz ancak üçüncü kişilerin iyiniyetli olması durumunda bunların zararını temsil olunan giderecektir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir